Delta 4/2025

Zadania

image

Zadanie M 1813

Niech \(ABCD\) będzie trapezem \((DA\!\parallel \! CB)\) opisanym na okręgu, który jest styczny do boków \(AB,\) \(BC,\) \(CD\) i \(AD\) odpowiednio w punktach \(P,\) \(Q,\) \(R,\) \(S.\) Prosta przechodząca przez \(P\) i równoległa do podstaw trapezu przecina prostą  \(QR\) w punkcie  \(X.\) Udowodnić, że proste \(AB,\) \(QS\) i \(DX\) przecinają się w jednym punkcie.

Rozwiązanie

image

Niech \(I\) będzie środkiem okręgu wpisanego w rozważany trapez. Wówczas \[\measuredangle IAP=\frac{1}{2}\measuredangle DAB=\frac{1}{2}(180^{\circ}-\measuredangle ABC) =\measuredangle QPB,\] stąd \(PQ\!\parallel \! AI.\) Podobnie \(DI\parallel QR,\) więc trójkąty \(ADI\) oraz \(PXQ\) mają odpowiednie boki równoległe, a więc są jednokładne. Środek tej jednokładności jest punktem przecięcia prostych \(AB,\) \(QS\)\(DX.\)

Zadanie M 1814

Dane są liczby \(a,\) \(b>1,\) dla których \[a+\frac{1}{a^2} \geq 5b-\frac{3}{b^2}.\] Udowodnić, że \(\displaystyle a>5b-\frac{4}{b^2}.\)

Rozwiązanie
Załóżmy przeciwnie, tj. \[\displaystyle a\leq 5b-\frac{4}{b^2}.\] Wtedy \[5b-\frac{4}{b^2}+\frac{1}{a^2}\ge a+\frac{1}{a^2}\ge 5b-\frac{3}{b^2},\] wobec tego \(\displaystyle \frac{1}{a^2}\geq \frac{1}{b^2},\) skąd \(a\leq b.\) Jednakże wtedy \[a+\frac{1}{a^2}\ge 5b-\frac{3}{b^2}\ge 5a-\frac{3}{a^2},\] co oznacza, że \(\displaystyle \frac{4}{a^2}\ge 4a,\) a więc \(a\leq 1\) – sprzeczność.
Zadanie M 1815

Dane są liczby całkowite \(n>20\) i \(k>1\) takie, że \(k^2\mid n.\) Udowodnić, że istnieją dodatnie liczby całkowite \(a,\) \(b,\) \(c,\) dla których \[n=ab+bc+ca.\]

Rozwiązanie
Chcemy pokazać, że istnieją dodatnie liczby całkowite \(a,\) \(b,\) \(c\) takie, że \[n+a^2=(a+b)(a+c),\] więc wystarczy, aby liczba \(n+a^2\) była iloczynem dwóch liczb całkowitych większych od \(a.\) Na mocy założeń zadania możemy znaleźć taką liczbę pierwszą \(p\) oraz liczbę całkowitą \(m>0,\) że \(n=p^{2}m.\) Rozważmy cztery przypadki:
  1. \(m+1>p.\) Możemy wtedy wziąć \(a=p,\) gdyż \(n+a^2=p^2\cdot (m+1)\) i zarówno \(p^2,\) jak i \(m+1\) są większe od \(a.\)

  2. \(m+1<p\) i \(m+1\) jest liczbą złożoną. Niech \(m+1=st\) dla pewnych liczb całkowitych \(s,t>1.\) Znów możemy przyjąć \(a=p,\) gdyż \(n+a^2=ps\cdot pt\) i obie liczby \(ps\)\(pt\) są większe od \(a.\)

  3. \(m+1<p\) i \(m+1\) jest liczbą pierwszą. Niech \(m+1=q\) i podzielmy \(p\) przez \(q\) z resztą: \(p=\ell q+r,\) gdzie \(r>0.\) Weźmy \(a=r,\) wtedy \(n+a^2=q\cdot (\ell^2mq+2\ell m r+r^2)\) i oba czynniki są większe od \(r.\)

  4. \(m+1=p.\) Wtedy oczywiście \(n=p^3-p^2>20,\) więc możemy założyć, że \(p\geq 4.\) Zachodzi \[n+6^2=(p+3)\cdot (p^2-4p+12),\] przy czym oba czynniki po prawej stronie są większe od 6.

W każdym z przypadków dostaliśmy żądany rozkład, więc teza zadania została udowodniona.

Zadanie F 1117

W szczelnie zamkniętm cylindrze, pod tłokiem znajduje się \(m = 10\)  g ciekłej wody. Bardzo szybkie przesunięcie tłoka powoduje spadek ciśnienia w cylindrze do wartości bliskiej zeru. Temperatura otoczenia i cylindra z wodą wynosi 0. Ile lodu wytworzy się w wyniku tego procesu? Można przyjąć, że początkowo pod tłokiem była wyłącznie ciekła woda. Ciepło topnienia wody \(L_f \approx 334\)  J/g, a ciepło parowania \(L_v \approx 2260\)  J/g.

Rozwiązanie
Po gwałtownym obniżeniu ciśnienia woda zacznie parować w całej objętości. Powstająca para pobiera ciepło od ciekłej wody, powodując jej krzepnięcie (woda ma temperaturę 0. Proces parowania jest bardzo szybki, a więc proporcje mas lodu i pary zaraz po obniżeniu ciśnienia określone są jedynie przez wartości ciepła parowania i ciepła topnienia. Niech \(m_l\) oznacza masę wytworzonego lodu. Mamy: \[L_f\cdot m_l = L_v\cdot(m - m_l).\] Otrzymujemy masę lodu: \[m_l = \frac{L_vm}{L_v + L_f}.\] Liczbowo \(m_l \approx 8{,}71\)  g. W stanie równowagi, który zostanie osiągnięty w wyniku dalszych, powolnych procesów sublimacji/resublimacji masa lodu będzie zależała także od objętości pod tłokiem dostępnej dla pary wodnej.
Zadanie F 1118

W szczelnym pojemniku znajduje się mieszanina helu i neonu. Mieszanina jest w równowadze termodynamicznej, przy czym liczby moli neonu i helu są takie same. W sciance pojemnika zrobiono bardzo mały otwór. Jaki będzie skład wiązki gazu uchodzącego z pojemnika tuż po wykonaniu otworu? W jednostkach masy atomowej masy atomowe wynoszą: helu \(\mu_{\rm He} = 4,\) a neonu  \({\mu_{\rm Ne} = 20}.\)

Rozwiązanie
W równowadze termodynamicznej średnie energie kinetyczne atomów helu i neonu są równe i proporcjonalne do temperatury w skali Kelwina. Oznacza to, że ich średnie prędkości są odwrotnie proporcjonalne do pierwiastków ich mas: \[\frac{v_{\rm He}}{v_{Ne}} = \sqrt{\frac{m_{\rm Ne}}{m_{\rm He}}} = \sqrt{5}.\] Gdyby w pojemniku znajdował się jeden rodzaj gazu, to czas opróżniania pojemnika z helu byłby \(\sqrt{5}\) razy krótszy niż czas opróżniania z neonu. Ponieważ oba gazy można traktować jak gazy doskonałe, których atomy nie oddziałują ze sobą, więc przy takiej samej liczbie moli w pojemniku, w jednostce czasu liczba atomów helu opuszczających pojemnik będzie \(\sqrt{5}\) razy większa niż liczba atomów neonu: \[\frac{n_{\rm He}}{n_{\rm Ne}} = \sqrt{5}.\] Wraz z ubywaniem gazu skład wiązki będzie ulegał zmianie, bo helu ubywa szybciej niż neonu.